Болсон Явдал

Эцгийх нь нvгэлт vvлэн борооны ажил 10 настай охин болон 21 настай идэр залуугийн амьдралыг бүр мөсөн өөрчилсөн хачирхалтай үйл явдал гарч байсан ч тухайн үед xэргийг хав дарж өөрсдийн аргаар шийтrэл хүлээлгэж байжээ

Х.у.у.л.и.а.с г.а.д.у.у.р.х.и х.у.в.и.й.н ш.и.й.т.г.э.л буюу т.а.й.г.а.н эрийн түүх Доор өгүүлэх үйл явдал 1960-аад оны дунд үеэр баруун аймгийн нэгэн с.у.м.а.н.д болсон гэдэг. Гэхдээ энэ нь хөдөө орон нутагт болж байдаг жирийн нэг ү.й.л я.в.д.а.л б.и.ш. Хэрвээ х.у.у.л.ь х.ү.ч.н.и.й байгууллагынхан тэр тухай сонссон бол уг үйл явдалд оролцсон хүн болгонд

Я.Л Ш.И.Й.Т.Г.Э.Л о.н.о.о.г.о.о.д зогсохгүй Монгол орон даяар ш.а.г.ш.а.а.н ш.у.у.г.и.а.н болж бүр х.и.л.и.й.н ч.а.н.а.д.а.д ч цуурайтаж мэдэхээр байсан гэдэг. Тийм с.ү.р.т.э.й үйл явдал байсан учраас энэхүү явдлын талаар мэдсэн цөөн хэдэн хүн т.а.с н.у.у.ц.л.а.н, т.а.г д.а.р.с.а.а.р олон жил болжээ.

Харин уг үйл явдлын з.о.л.и.о.с болсон Сүрэнхүү хэмээх эр ө.т.ө.л.ж х.ө.г.ш.р.ө.ө.д н.а.с б.а.р.с.а.н.а.а.с хойш тэрхүү явдлын талаар хүмүүс м.э.р с.э.р ярих болж, тэр нь ам дамжсаар сүүлдээ олон нийтэд ил болж хувирсан байгаа юм. Нэгэнт уг үйл явдалд нэр холбогдсон хүмүүс ү.х.э.х нь ү.х.э.ж, ө.т.ө.л.ж з.ө.н.ө.х нь з.ө.н.ө.ө.д олигтой г.э.р.ч ч үгүй болсон учраас х.у.у.л.ь х.ү.ч.н.и.й.х.э.н ч энэ х.э.р.г.и.й.г с.ө.х.ө.х а.р.г.а.г.ү.й болсон биз ээ.

Олон жилийн тэртээ т.а.г д.а.р.а.г.д.а.н өнгөрсөн тэрхүү үйл явдлын золиос Сүрэнхүүгийн аав нь түүнийг төрөхөөс өмнө. харин ээж нь түүнийг гуравхан настай байхад х.о.р.в.о.о.г.и.й.н м.ө.н.х б.у.с.ы.г үзүүлсэн учраас тэрбээр н.о.й.т.о.н а.н.ь.с.а.г.а.т.а.й, н.я.л.х с.э.в.л.э.г.т.э.й байхаасаа л нутгийн олноо ц.а.р.а.й.ч.л.а.н ө.н.ч.и.н хүний з.о.в.л.о.н.г я.с м.а.х.а.н.д.а.а т.у.л.т.а.л мэдэрч өсчээ.

Харин 12 нас хүрээд байхад нь нутгийн нь нэг баян т.о.р.г.у.у.д а.с.р.а.н халамжлах нэрээр хажуудаа татан авч нэргүй з.а.р.ц.а.а болгосон аж. Хаа очиж тэр айлын эзэд хүн чанартай, алсын хараатай хүмүүс байж. Тиймээс Сүрэнхүүг хэдий з.а.р.ц.а.л.д.а.г ч өөрийн хүүхдүүдээс ялгалгүй хооллож хувцаслан эрийн цээнд хүргэсэн байна.

Гэхдээ түүнийг нэг өдөр ч болох нь ээ сургууль соёлд явуулсангүй, зүгээр л х.а.р ажлын хүн болгож өсгөсөн аж. Арын х.а.а.л.г.а.д.а.ж байгаад ц.э.р.г.и.й.н а.л.б.а.н.а.а.с хүртэл бүрмөсөн ч.ө.л.ө.ө.л.ү.ү.л.ж орхижээ. Харин ийнхүү б.ү.д.ү.ү.л.э.г м.у.н.х.а.г болгосоны г.а.й.г.а.а.р Сүрэнхүү э.р.э.м.д.э.г чигээрээ н.а.с.ы.г б.а.р.ж, өчнөөн хүн с.э.т.г.э.л.д.э.э ш.а.р.х.т.а.й н.а.с.ы.г б.а.р.с.а.н юмсанж.

Баян айлын хамаг л х.а.р б.о.р ажлыг хийсээр хорин нас хүрэх үедээ Сүрэнхүү сайхан дуулдаг, бие хаа. царай зүс ч сайтай сайхан залуу болсон ч х.а.р багаасаа л хүн ц.а.р.а.й.ч.и.л.ж өссөний х.а.р.г.а.й.г.а.а.р дэндүү н.о.о.м.о.й х.ү.л.ц.э.н.г.ү.й нэгэн болсон байжээ. Тийм ч учраас э.м.с х.ү.ү.х.э.н э.р.г.ү.ү.л.ж явсан удаа байсангүй.

Э.м.с х.ү.ү.х.э.н.т.э.й ойр дотно болоогүй учраас э.н.г.э.р з.ө.р.ө.х.ү.й.н г.а.й.х.а.м.ш.и.г, э.р э.м.и.й.н я.в.д.л.ы.н а.м.т ш.и.м.т гэж юу байдагийг огт мэддэггүй байсан аж. Хааяахан үе тэнгийнхээ залуусын амнаас о.х.и.д х.ү.ү.х.н.ү.ү.д.т.э.й хэрхэн учирсан тухай а.а.з.г.а.й х.о.д.л.о.м зүйл сонсох ч юм уу эсвэл энд тэнд мод бутны ард з.а.г.а.с н.а.а.д.у.у.л.ж байгаа

хүмүүсийг с.э.м х.а.р.ж байснаас биш өөрийн м.а.х.а.н б.о.д.и.о.р э.м.с х.ү.ү.х.э.н.т.э.й учирч э.р б.и.е.и.й.н жаргал э.д.э.л.ж ү.з.э.э.г.ү.й байжээ. Гэтэл Сүрэнхүүг хорин нэгэн нас хүрсэн жил торгууд баяны том хүү Төмөр аав зэжийгээ б.а.р.а.а.д.а.н зэргэлдээ с.у.м.а.а.с нүүж ирсэн байна. Тэднийх цор ганцхан хүүхэдтэй байсан бөгөөд тэр нь арван настай а.р.и.л.г.а.с.а.н с.о.н.г.и.н.о шиг хөөрхөн охин байжээ.

Торгууд баяны том хүү Төмөр Сүрэнхүүг өөрийн төрсөн дүү шиг л санадаг учраас гэр орныхоо хамаг л ажлыг даатгаж, заримдаа бүр дүүтэйгээ х.а.н.ь.т.а.й байж бай гээд охиноо даатган о.р.х.и.о.д эхнэрээ дагуулан хэд хоногоор ийш тийшээ явчихдаг болж. Сүрэнхүү ч ар гэрийг нь охинтой нь хамт сайн хардаг байж.

Гэвч нэг ү.й.л я.в.д.л.а.а.с болж энэ а.м.а.р а.м.г.а.л.а.н сайхан байдал ү.г.ү.й болсон байна. Төмөр нэг өдөр Сүрэнхүүтэй хамт зэргэлдээ с.у.м руугаа а.д.у.у.н.ы э.р.э.л.д явахаар болжээ. Торгууд баян Сүрэнхүүг ганцаараа яв гэсэн ч Төмөр “Би хүнээс а.в.л.а.г.а.т.а.й. Тиймээс Сүрэнхүүтэй хамт явж а.в.л.а.г.а.а авна.

Ганцаараа яваад очвол өгөхгүй байж мэдэх их э.в.г.ү.й хүн” гэж аав эхнэр хоёртоо хэлээд Сүрэнхүүтэй хамт м.о.р.д.с.о.н юмсанж. Сүрэнхүү э.л.д.э.в юм бодсонгүй тийм л юм байлгүй гэж бодоод л дуугүйхэн дагаж явжээ. Гэтэл зэргэлдээ с.у.м.ы.н нутагт очсон хойноо Төмөр “Ах нь чамаас юуг нь н.у.у.х вэ.

Энд ахынх нь олон жил учирсан н.у.у.ц а.м.р.а.г байдаг юм. Ойрд уулзаагүй болохоор чамаар да.л.и.м.д.у.у.л.а.а.д ирж байгаа санаатай. Чи харин хэнд ч х.э.л.ж б.о.л.о.х.г.ү.й шүү. Эр хүн эр хүндээ х.а.й.р.т.а.й байдаг юм” гэсээр айл амьтанаас зайдуу нутагладаг ганц гэрийг зорин очсон аж.

Тэр айлд хараа с.о.н.с.г.о.л м.у.у.т.а.й нэг хөгшин хоёр дэрсхэн хүүхэдтэй гуч орчим насны нэг х.ү.ү.х.э.н байсан юмсанж. Сүрэнхүү Төмөрийн аясыг харан тэнд хонохоос өөр аргагүй болжээ. Орой болж м.а.л хотлон хүмүүс орондоо орох үед Сүрэнхүү тэрхүү айлын баруун хатавчинд э.м.э.э.л.э.э дэрлэн дээлээ нөмрөн хэвтсэн байна.

Харин Төмөр шууд л нөгөө х.ү.ү.х.н.и.й.г ө.в.ө.р.т.л.ө.н гэрийн зүүн талын өргөн модон орон дээр хэвтжээ. Гэрийн хойморт б.а.д.а.м.л.а.ж байсан жижиг цөгцтэй з.у.л у.н.т.а.р.ч хүүхдүүд унтсан бололтой нам гүм болох үед харин э.м.э.г.т.э.й х.ү.н з.о.в.и.у.р.л.а.н.г.у.й ё.о.л.о.х, эрэгтэй хүн хамраараа ш.у.у.х.и.т.н.а.н х.ү.н.д.э.э.р а.м.ь.с.г.а.а.д.а.х чимээ гарч эхэлсэн байна.

Тэгсэнээ шав шув, шал пал хийх этгээд чимээ сонстон модон ор н.а.ж.и.г.н.а.ж т.а.ч.и.г.н.а.а.д с.ү.й.д болжээ. Сүрэнхүү э.р э.м хүмүүс э.н.г.э.р з.ө.р.ү.ү.л.ж байгааг ийм ойроос сонсоогүй учраас эхлээд их л г.а.й.х.с.а.н байна. Гэсэн ч эрхбиш эрүүл саруул ид хорин нэгхэн настай эр хүн юм болохоор удалгүй юу болоод байгааг ойлгон толгойгоо үл мэдэг өргөн харвал

Төмөр нөгөө х.ү.ү.х.н.и.й дээр гарчихсан байдагаараа о.ц.о.г.н.о.ж байгаа нь өрхний завсараар тусах сарны бүдэг туяанд тодхон харагджээ. Төмөрийн доор хэвтээ х.ү.ү.х.э.н их л х.а.г.с.а.р.ч г.а.н.с.а.р.с.а.н ч юм уу эсвэл угаасаа тийм т.а.ч.а.а.н.г.у.й нэгэн ч юм уу хажууд нь байгаа хэний ч болов с.э.р.э.л х.ө.д.ө.л.м.ө.ө.р я.н.а.г х.о.о.л.о.й.г.о.о.р үе үе д.у.у а.л.д.а.ж,

эхэр т.а.т.а.н г.и.н.ш.э.э.д байсан болохоор Сүрэнхүү тайван хэвтэж чадахаа больсон байна. Энэ явдал ганцхан удаа болоод өнгөрсөн бол ч яахав. Гэвч тэгсэнгүй. Төмөр нөгөө х.ү.ү.х.н.и.й.г шөнөжин э.л.д.э.в.э.э.р э.д.э.л.ж, х.ү.ү.х.э.н ч д.у.у т.а.с.л.а.х.г.ү.й г.и.н.ш.и.ж г.э.н.г.э.н.э.с.э.э.р өглөө болгожээ.

Үүлэн борооны я.в.д.л.ы.н чимээнд бүтэн шөнөжин “х.ө.г.л.ө.г.д.ө.ж” х.у.я.л т.а.ч.а.а.л нь д.а.в.с.а.г.а.н дотроо ч.и.н.э.р.э.н хуримтлагдсаар т.э.с.р.э.х.э.д бэлэн болсон Сүрэнхүү тэр өглөө Төмөрийн н.у.у.ц а.м.р.а.г руу ш.ү.л.с.э.э гүдхийтэл з.а.л.г.и.н ш.и.р.т.э.ж байгааг хэн ч анзаарсангүй.

А.д.у.у.н.ы э.р.л.э.э.с буцаж ирсэний маргааш Төмөр “С.у.м.ы.н төв орж урлагийн тоглолт үзнэ” гээд эхнэрээ дагуулан м.о.р.д.ж.э.э. Тэрбээр мордохын өмнө Сүрэнхүүг дуудан дассан зангаараа “Дүүгээ сайн хараарай” гэсэн юмсанж. Сүрэнхүү том хүүгийнх нь гэрийг харж үлдсэн тэр шөнө торгууд баян санамсаргүй хүүгийнхээ гэрийн хаяагаар явж байтал ач охин нь ё.о.л.о.н у.й.л.а.х чимээ дуулдсан юмсанж.

Баян эр ихэд г.а.й.х.а.н хүүгийнхээ гэрийн хаалгаар ш.а.г.а.й.т.а.л хойморын нь орон дээр Сүрэнхүү арван настай а.ч о.х.и.н.ы.г дээш нь харуулаад д.а.р.ч.и.х.с.а.н н.ү.г.э.л.т а.ж.и.л ү.й.л.д.э.ж байжээ. Тэрбээр торгууд баяныг харсан мөртлөө х.а.р.и.у.г.ү.й д.у.р т.а.в.и.х гэж байсан болохоор дэргэд нь очиж мөрөн дээрээс нь татахыг ч т.о.о.л.г.ү.й жаахан о.х.и.н.ы.г ч.а.р.л.у.у.л.а.н х.ө.д.ө.л.с.ө.ө.р л байж.

Мунагийн халуун болсон Сүрэнхүүг а.ч о.х.и.н.о.о.с.о.о холдуулахын тулд торгууд баян гэрийн хаяанд байсан с.ү.х.и.й.г ш.ү.ү.р.э.н авч о.н.г.и.о.р нь Сүрэнхүүгийн д.а.г.з.а.н дундуур б.у.у.л.г.а.ж. байж сая нэг н.а.м у.н.а.г.а.ж а.в.с.а.н байна. Сүрэнхүүг у.х.а.а.н о.р.о.х.о.д торгууд баяныг ах дүү хамаатан садан бүгд цуглачихсан чив чимээгүй д.ү.н.с.и.й.н сууцгааж байсан бөгөөд гар хөлийг нь хөдлөхийн аргагүй ч.и.в.ч.и.р.т.э.л х.ү.л.э.э.д х.а.я.ч.и.х.с.а.н байжээ.

Торгууд хөгшид чив чимээгүй с.а.х.л.а.а и.м.р.э.н сууцгааж байгааг т.ү.г.ш.ү.ү.р.т.э.й нүдээр тойруулан харсан Сүрэнхүү г.э.н.э.т г.а.л.ы.н өмнө х.а.л.з.а.н толгойтой эр суугаад мөнгөн б.а.р.и.у.л.т.а.й х.э.т х.у.т.г.ы.г г.а.л.д у.л.а.й.с.г.а.н х.а.й.р.г.а.н.д х.а.в.и.р.ч суугааг харсан аж. Торгуудууд хоорондоо удтал зөвлөлдсөний эцэст “

Б.у.з.а.р х.э.р.э.г хийсэн Сүрэнхүүг ш.о.р.о.н.д явуулаад ямар ч а.ш.и.г.г.ү.й, тэнд очлоо гээд з.а.с.р.а.х.г.ү.й. Бичиг ү.с.э.г.г.ү.й, боловсрол м.э.д.л.э.г.г.ү.й ийм хүн бүр э.в.д.э.р.н.э. Э.в.д.э.р.ч ирээд бүр ч их г.а.й болно. Тиймээс ахиад тийм х.э.р.э.г хийх ч.а.д.в.а.р.г.ү.й болгож, н.а.с.а.н т.у.р.ш.и.д нь я.с а.р.ь.с болтол нь з.а.р.ц.л.а.х хэрэгтэй” гэсэн шийд гаргасан байсныг тэр яахин мэдэх билээ.

Хэдэн хормын дараа халзан эр х.у.р.ц.а.л.с.а.н х.у.т.г.а.а б.а.р.ь.с.а.а.р Сүрэнхүүд дөхөн ирээд ө.м.д.и.й.г нь ш.у.в.т т.а.т.а.х.а.д л тэр яах гэж байгааг нь ойлгон байдагаараа ч.а.р.л.а.х гэсэн боловч х.а.ш.г.и.р.а.х.а.а.с нь өмнө а.м.а.н.д нь том даавуу ч.и.х.ч.и.х.с.э.н байна. Сүрэнхүүг х.у.р.г.а шиг з.а.с.ч х.ө.н.г.ө.л.ө.х ажил ямар ч ө.в.ч.и.н н.а.м.д.а.а.х э.м т.а.р.и.а.г.ү.й.гэ.э.р хэдхэн хормын дотор явагдаж дуусчээ.

Ийнхүү Сүрэнхүү хэмээх э.р ч.и.в.э.л.т ажлынхаа т.ө.л.ө.ө.с.ө.н.д насаараа т.а.й.г.а.н з.а.р.ц болон х.у.в.и.р.с.а.н байна. Тэрбээр 1990 оны эхэн үе хүртэл торгууд баяны үр хүүхдүүдийг дамжин бүхий л х.а.р б.о.р ажлыг нь хийж з.а.р.а.г.д.с.а.а.р яваад ерэн оны дунд үед н.а.с э.ц.э.с.л.э.с.э.н аж.

Түүнтэй холбоотой энэхүү х.а.ч.и.н түүхийг нутгийнхан нь н.а.с б.а.р.с.а.н хойно л олж мэдсэн бөгөөд нутгийн хөгшид “Ж.а.р.г.а.х х.у.в.ь.г.ү.й хүн байж дээ” хэмээн ш.о.г.ш.р.о.х.ы.н сацуу “Сүрэнхүү н.у.л.и.м.с у.н.а.г.а.м.а.а.р их сайхан дуулдаг байсан юм. Ө.н.ч.и.н хүн дууч байдаг ч гэсэн з.а.с.у.у.л.а.а.д бүр ч сайхан дуулдаг болсон биз дээ.

Т.а.й.г.а.н хүн сайхан хоолойтой болдог гэсэн үг байдаг” хэмээн ярьж суусан гэдэг. Х.у.у.л.и.а.с гадуур хувийн ж.у.р.м.а.а.р я.л.л.а.ж ш.и.й.т.г.э.с.э.н энэ ү.й.л.д.э.л.т.э.й адилхан явдал “у.л.а.а.н м.а.х.н.ы х.э.р.э.г” их болсон өнөө цагт ч гэсэн энд тэнд гарч байж мэдэх л юм…

Leave a Reply

 АНХААР!

Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй.

Back to top button